ამერიკული ავტო აუქციონი და აუქციონის დანამატი – ყველაფერი, რაც მანქანის გამოწერამდე უნდა იცოდეთ

ამერიკული ავტო აუქციონი ქართველი მყიდველისთვის არც ისე უცნობი მოვლენაა. ამ ბლოგში სწორედ იმაზე ვისაუბრებთ, რას უნდა მიაქციოს მომხმარებელმა განსაკუთრებული ყურადღება, რა სხვაობაა აუქციონზე ნაჩვენებ ფასსა და საბოლოო ფასს შორის და შევქმნით სრულ სურათს, რათა ეს პროცესი ნაბიჯ-ნაბიჯ, მაქსიმალურად მარტივად წარიმართოს.

როგორ მუშაობს ამერიკის ავტო აუქციონი?

ამერიკაში მანქანების ყიდვა-გაყიდვის ორი მთავარი პლატფორმა არსებობს – Copart და IAAI (Insurance Auto Auctions). ორივე ძირითადად სადაზღვევო კომპანიების მიერ ჩამოწერილ ავტომობილებს ყიდის. ეს ნიშნავს, რომ ამ მანქანების უმეტესობას რაიმე სახის ისტორია აქვს – უბედური შემთხვევა, წყალდიდობა, ქურდობა ან სხვა მსგავსი.

კოპარტის აუქციონი ონლაინ ფორმატში მუშაობს. ნებისმიერ ადამიანს, ვინც რეგისტრირებულია სისტემაში, შეუძლია, ბიდი დადოს. ეს ღიაობა, ერთი მხრივ, კარგია, რადგან წვდომა პლატფორმაზე ფართო ასორტიმენტს გულისხმობს. 

IAAI ოდნავ განსხვავებული სეგმენტით მუშაობს. ის სადაზღვევო ლოტებზეა ორიენტირებული და ხშირად პროფესიონალ დილერებს ემსახურება. ორივე პლატფორმაზე ერთი და იგივე ლოგიკა მოქმედებს: ბიდი მხოლოდ საწყისი წერტილია.

აუქციონის დანამატი – ის ნაწილი, რომელსაც ყველა ვერ ხედავს

გამარჯვებულ ბიდს ემატება Buyer's Premium – ეს არის აუქციონის დანამატი, რომელსაც პლატფორმა თავისი მომსახურებისთვის ითხოვს. ის, ჩვეულებრივ, საბოლოო ფასის 5-15%-ს შეადგენს, თუმცა ეს პროცენტი მანქანის ღირებულებისა და კატეგორიის მიხედვით იცვლება.

მაგალითად: თუ ავტომობილი 10,000 დოლარად გაიყიდა, Buyer's Premium შეიძლება 1,000-1,500 დოლარი იყოს. ეს ჯერ კიდევ ამერიკაში, ტრანსპორტირებამდე, განბაჟებამდე და სხვა ხარჯებამდე.

რა ემატება კიდევ? – სრული სია

Copart და IAAI-ს ლოტებს, გარდა Buyer's Premium-ისა, სხვა მოსაკრებლებიც ახლავს. ავტომობილის შენახვა ეზოში დღიურ ანგარიშზეა – Copart-ის შემთხვევაში ეს 5-დან 30 დოლარამდე მერყეობს, ლოდინის ხანგრძლივობის მიხედვით. ამასთან, არსებობს გატანის საკომისიო, Gate Fee, და ზოგ შემთხვევაში, სპეციალური ტექნიკის გამოყენების საფასური, თუ მანქანა თვითონ არ მოძრაობს.

შესაბამისად, ეკრანზე ნაჩვენებ პირველად ფასს დანამატი, შენახვისა და შიდა ტრანსპორტირების გადასახადი ემატება. 

კოპარტის აუქციონი: ტრანსპორტირება და მასთან დაკავშირებული ხარჯი

ავტომობილების იმპორტი ამერიკიდან საქართველოში მოიცავს ოკეანის გადაკვეთას კონტეინერული გადაზიდვით. ქართული პორტისთვის ეს ოთხი ძირითადი გამომგზავრების წერტილიდან ხდება: ნიუ-ჯერსი, ჯორჯია, ტეხასი და  კალიფორნია. ნიუ ჯერსიდან გადაზიდვა ყველაზე სწრაფია – დაახლოებით 35 დღე, ჯორჯიიდან დაახლოებით 45 დღე, ტეხასიდან და კალიფორნიიდან კი – 60-90 დღე.  ოთხი სტანდარტული მანქანა ერთ კონტეინერში ეტევა. ეს კონსოლიდაცია ერთ-ერთი ყველაზე გონივრული გზაა ხარჯის შესამცირებლად, რადგან კონტეინერის ღირებულება ყველა ლოტზე თანაბრად ნაწილდება. 

პორტში ჩამოსვლის შემდეგ განბაჟებისთვის 3 თვე გაქვთ. ავტომობილის ასაკი და ტექნიკური მდგომარეობა ერთად განსაზღვრავს, რა პროცედურები დასჭირდება მას. 

მანქანების აუქციონი ამერიკაში სხვადასხვა სახის ავტომობილებს სთავაზობს მყიდველს. Clean Title ნიშნავს, რომ ავტომობილს სადაზღვევო ისტორია არ აქვს. Salvage Title კი იმას, რომ მანქანა ჩამოწერილია, მაგრამ გამოსასწორებელია. Certificate of Destruction (CoD) განსხვავებული შემთხვევაა: ეს სახელმწიფო დოკუმენტი ადასტურებს, რომ ავტომობილი ამერიკის ტერიტორიაზე მომავალში ვეღარ გადაადგილდება. 

CoD-ის ავტომობილების ექსპორტი კანონით შეიძლება, თუ დანიშნულების ქვეყანა ამის საშუალებას იძლევა. საქართველოს შემთხვევაში, ეს ყოველთვის შესაძლებელია, მაგრამ ტექნიკური დათვალიერება და სათანადო დოკუმენტაცია მაინც მნიშვნელოვანია.

საქართველოში საერთოდ არ აქვს მნიშვნელობა, რა ტაიტლი აქვს ავტომობილს, განბაჟება ორიგინალი საზღვაო  კონისამნტითაც არის შესაძლებელი. შესაბამისად, მიუხედავად იმისა, რომ ავტომობილის ტიპი პირდაპირ განბაჟების პროცედურას, სადაზღვევო შესაძლებლობასა და სარეგისტრაციო პროცესს განსაზღვრავს, საქართველოს შემთხვევაში, შეგვიძლია, არ გავითვალისწინოთ. 

რომელი მანქანის ყიდვა ღირს?

ამ კითხვაზე კონკრეტული პასუხი არ არსებობს, მაგრამ რამდენიმე პრაქტიკული ორიენტირი აქვს. 

ავტომობილი, რომელსაც დაზიანება წყლის შედეგად აქვს, ჩვეულებრივ, უფრო იაფია. ეს სიიაფე კი ხშირად იმ ხარჯებს ფარავს, რომლებიც შეუიარაღებელი თვალით არ ჩანს – ელექტრონიკის, ძრავის ან გადაცემათა კოლოფის ფარული დაზიანება. ამ ტიპის ლოტები გამოცდილი მყიდველისთვის შეიძლება, კარგი ვარიანტი იყოს.

კოლიზიური დაზიანება სხვა შემთხვევაა. ზოგ ლოტზე დაზიანება კოსმეტიკურია და შესაბამისად, ადვილად გამოსასწორებელი. 

VIN-ის ისტორიის ნახვა, ლოტის დეტალური აღწერა და, სადაც შესაძლებელია, ადგილზე შემოწმება – ეს სამი ნაბიჯი ყველაზე ხშირად განსაზღვრავს, ავტომობილის ყიდვა რამდენად გამართლებული იქნება. 

რისი მოლოდინი უნდა ჰქონდეს მომხმარებელს კოპარტის აუქციონზე?

მანქანების აუქციონი ამერიკაში ისეთ გარემოს ქმნის, სადაც ემოცია ბიდს ადვილად მართავს. ამ ტენდენციის გამოყენებას კი ზოგჯერ ისეთი ადამიანებიც ცდილობენ, ვინც შესაძენად არაკეთილსინდისიერ გზებს ეძებს. 

ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული სქემა  Shill Bidding-ია, რაც კონკურენციის ხელოვნურად შექმნას გულისხმობს. ამ სქემაში ფიქტიური ბიდები ფასს ამაღლებს, ნამდვილი მყიდველი კი ბოლოს გადაჭარბებულ ფასს იხდის. ამ შემთხვევაში ერთი მარტივი პრინციპი მუშაობს: ბიდის ზედა ზღვარი წინასწარ უნდა განისაზღვროს და ამ ზღვარს არ უნდა გადავცდეთ. 

კიდევ ერთი რისკი VIN კლონირებაა. ეს მაშინ ხდება, როდესაც სხვა ავტომობილის სარეგისტრაციო ნომერი გამოიყენება დაზიანებული ავტომობილის "გასასუფთავებლად". ამ შემთხვევაში VIN-ის ფიზიკური შემოწმება სავალდებულოა. 

ყალბი ონლაინ პლატფორმებიც გამოჩნდა – საიტები, რომლებიც Copart-ს ან IAAI-ს ჰგავს გარეგნულად, მაგრამ სინამდვილეში ლოტები არ გააჩნიათ. ამ შემთხვევაში ვერიფიკაცია მარტივია: პლატფორმის დომენის ასაკი, ოფიციალური საკონტაქტო ინფორმაცია და პირდაპირი ზარი კომპანიაში – ეს სამი ნაბიჯი ყველა ეჭვს გაფანტავს.

Title Washing – ისტორია, რომელიც ჩანაცვლდება

კიდევ ერთი სქემა, რომელიც ნაკლებად არის ცნობილი, მაგრამ საკმაოდ ხშირია არის Title Washing. ეს ნიშნავს, რომ Salvage ან CoD ტიპის ავტომობილი ერთი შტატიდან მეორეში გადადის, სადაც სტანდარტები ნაკლებად მკაცრია, და ახალ კატეგორიას  (Title-ს) იღებს. ასე შეძენილი ავტომობილი გარეგნულად Clean Title ლოტს ჰგავს. 

ამ პრობლემისგან დაცვის გზა  სრული VIN ისტორიის შემოწმებაა. Carfax ან AutoCheck სხვადასხვა შტატის ჩანაწერებს ამოწმებს და ასეთ შემთხვევებს ხშირად ამხელს.

სანდო ავტო იმპორტის კომპანია Carmark – რას ნიშნავს ეს პრაქტიკაში?

ამ ყველაფრის გათვლა – ბიდი, დანამატი, შენახვა, ტრანსპორტი, ტაიტლის ტიპი, განბაჟება – ერთი ადამიანისთვის, ვინც პირველად ყიდულობს მანქანას, საკმაოდ შრომატევადი პროცესია. შეცდომის ფასი კი, ამ შემთხვევაში, ფინანსური ზარალია.

ავტო იმპორტის კომპანია Carmark-ის გუნდი ორივე ეტაპს – აუქციონსა და ჩამოყვანას – ერთ პროცესში აერთიანებს და მართავს. ლოტის შერჩევიდან, VIN-ის გადამოწმებიდან და  ბიდის განთავსებიდან პორტში ჩამოყვანამდე – ყველა ნაბიჯი ინდივიდუალური კონსულტაციის შედეგია. კლიენტი სრულ სურათს წინასწარ, გამოწერამდე აღიქვამს.

ამერიკის ავტო აუქციონი კარგ შანსს იძლევა, მაგრამ მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ყველა ხარჯი წინასწარ გათვლილია. ეკრანზე ნაჩვენები ბიდი, Buyer's Premium, შენახვა, ტრანსპორტირება, განბაჟება – ეს ყველაფერი საბოლოო რიცხვში ჯამდება.

აუქციონს ყოველთვის აქვს დანამატების კლასიფიკაცია კატეგრიებად – მაღალი დანარიცხი, საშუალო დანარიცხი და დაბალი დანარიცხი, “ქარმარკი” ნებისმიერ აუქციონზე ყველაზე დაბალი სააუქციონო დანარიცხებით სარგებლობს. 

ვინც ამ პროცესს პირველად გადის, ის ხშირად ხარჯს ნაწილ-ნაწილ აღიქვამს. ვინც გამოცდილია, ყველაფერს დასაწყისშივე ბოლომდე ითვლის. სწორედ ამ განსხვავების გამო უნდა გასცეს მომხმარებელმა პასუხი კითხვას: რატომ ღირს თანამშრომლობა გამოცდილ პარტნიორთან, რომელიც ამ პროცესს იდეალურად იცნობს?